Porozmawiajmy o… emocjach

W ŚWIECIE EMOCJI

Kiedy próbujemy sięgnąć w głąb naszej pamięci, to okazuje się, że przypominamy sobie te sytuacje, które były ściśle związane z naszymi emo­cjami. Najczęściej są to chwile radości, wydarzenia smutne, wzbudzające strach, momenty, gdy byli­śmy z siebie dumni lub przeżywaliśmy porażkę. Dzieje się tak, dlatego, że emocje są centrum ludz­kiego życia, towarzyszą nam od momentu urodze­nia i są pierwszym językiem wszystkich ludzi.

Natura emocji

 Nad precyzyjnym znaczeniem terminu emocja zastanawiają się od ponad stu lat filozofowie i psy­cholodzy. W niniejszym artykule przyjmuję za D. Golemanem, że emocja odnosi się do uczucia i związanych z nim myśli, stanów psychicznych i biologicznych oraz skłonności do działania (1). Emocja spowodowana jest zazwyczaj przez świadome lub nieświadome wartościowanie przez osobę ja­kiegoś zdarzenia jako istotnego, ważnego dla niej.

Ogromna różnorodność emocji świadczy o bogactwie naszego życia emocjonalnego. Jed­nocześnie ta sama emocja ma wiele barw i od­mian. Stąd wśród badaczy emocji nie ma porozumienia, co do ich klasyfikacji. W artykule przedstawiam klasyfikację według rodzin, z czego główne rodziny to:

•  strach: niepokój, obawa, nerwowość, zatroskanie,   konsternacja,  zaniepokojenie,   onieśmielenie, strachliwość, bojaźń, trwożliwość, popłoch, przerażenie,

•  złość: wściekłość, uraza, gniew, irytacja, obu­rzenie, animozja, niechęć, obrażanie się, wrogość, nienawiść,

•  smutek: żal, przykrość, boleść, melancholia, użalanie się nad sobą, zniechęcenie, przygnębienie,

•  zadowolenie: szczęście, przyjemność, ulga, błogość, rozkosz, radość, uciecha, rozrywka, duma, przyjemność zmysłowa, miły dreszczyk, uniesienie, zaspokojenie, satysfakcja, eu­foria, ekstaza,

•  miłość:    akceptacja, życzliwość, ufność, uprzejmość, poczucie bliskości,   oddanie, uwielbienie, zaślepienie,

•  zdziwienie: wstrząs, zaskoczenie, oszołomie­nie, osłupienie, zdumienie,

•  wstręt:  pogarda, lekceważenie, nieprzychylność, obrzydzenie, odraza, niesmak, awersja,

•  wstyd: poczucie winy, zażenowanie, zakłopotanie, wyrzuty sumienia, upokorzenie, żal z powodu tego, co się zrobiło, hańba i skrucha (2).

Poza wyżej wymienionymi emocjami istnieje jeszcze wiele innych, które można jednocześnie zakwalifikować do kilku podanych wyżej rodzin, np. zazdrość, nadzieja, pewność, spokój.

Rozwój emocjonalny dziecka

Emocje dziecka dojrzewają wraz ze kształto­waniem się jego układu nerwowego, zgodnie z wrodzonym zegarem biologicznym.

Chwilę po urodzeniu noworodek nadaje swój pierwszy komunikat emocjonalny – krzyk. Uśmiech pojawia się od dwóch do dwunastu godzin po urodzeniu, choć zachowania wokalne przypominające śmiech można zaobserwować od piątego tygodnia życia. Reakcje frustracji i gniewu występują po raz pierwszy w wieku dwóch miesięcy, podczas gdy charakterystyczne dla strachu zahamowanie na skutek nowych

bodźców – z reguły nie wcześniej niż w ósmym, dziewiątym miesiącu życia (3).

Po pierwszym roku życia dzieci zaczynają modyfikować swoje działania na podstawie emo­cji rodziców, opiekunów.

W wieku przedszkolnym dzieci znajdują się na odpowiednim poziomie rozwoju poznawczego i językowego, dzięki czemu nabywają umie­jętności identyfikowania i nazywania emocji do­świadczanych przez siebie i innych, kształcą poczucie własnego „ja”, poznają i rozumieją nor­my społeczne. Przedszkolaki są w stanie porząd­kować bodźce według ich wartości, co umożliwia im porównywanie wartości własnej osoby z war­tością innych, a w konsekwencji stanowi warunek pojawiania się takich emocji, jak duma czy wstyd, zakłopotanie, poczucie winy. Dzieci stają się coraz bardziej świadome znaczenia porażki i mogą cierpieć w wyniku niekorzystnych dla siebie porównań. Rozwija się także zdolność dziecka do zamierzonego kontrolowania zachowania, w tym kontrolowania ekspresji emocjonalnej.

Rozwój emocjonalny dziecka kształtowany jest także przez jego indywidualne doświadcze­nia, np. przez nagradzanie i karanie za ujawnio­ne reakcje emocjonalne. U starszych przedszko­laków dochodzi także do socjalizacji ekspresji emocji – dzieci uczą się, które emocje można wyrażać przy jakich okazjach i nabierają zdolności do wyrażania emocji własnym zachowaniem.

W okresie przedszkolnym następuje duży po­stęp uspołeczniania dzieci. Uczą się one przystosowywać do innych, podporządkowują się normom i aktywnie uczestniczą w życiu grupy. Rozwija się u nich poczucie odpowiedzialności i wzrasta sa­modzielność. Emocje są w tym okresie podstawo­wym składnikiem doświadczania innych, ustalania wspólnych znaczeń i kształcenia empatii. Dzieci 6-letnie zaczynają już rozumieć, że różne osoby ma­ją różne cele, które czasem są ze sobą sprzeczne i wtedy mogą uczyć się maskowania emocji.

Rola rodziców w edukacji emocjonalnej dziecka

Rodzice odgrywają znaczącą rolę w procesie rozwoju emocjonalnego i społecznego dziecka. Ich właściwe postępowanie i oddziaływania stymuluje i wspomaga rozwój emocjonalny przedszkolaków.

Bez wątpienia przedszkolaki potrzebują wsparcia ze strony nauczycieli i rodziców, aby rozwiązywać problemy, przeżywać ciężkie i smutne chwile, móc w pełni odczuwać radość, dumę i mieć pozytywną samoocenę. Ważne jest, aby rodzice odeszli od przekonania, że najważniejszy dla dziecka jest jego rozwój poznawczy. Badania potwierdziły, bowiem, że ani wysoki iloraz inteligencji, ani umiejętność czytania, pisa­nia czy rozległa wiedza nie determinują sukcesu dziecka (4). Podstawowe i najważniejsze znaczenie ma inteligencja emocjonalna, której podstawy kształtują się w dzieciństwie. Ważne jest także, aby rodzice zro­zumieli, że nie ma złych emocji, każdy je przeżywa i nie można ich lekceważyć, wyśmiewać i oceniać.

Dla rozwoju emocjonalnego dziecka jest korzystne, kiedy rodzice potrafią rozpoznawać własne emocje, są wrażliwi na emocjonalne sygnały płynące od ich dziecka, kiedy potrafią je stosownie inter­pretować i na nie odpowiadać. Te umiejętności mogą rodzice doskonalić na szkoleniach, warsztatach z zakresu edukacji emocjonalnej i przede wszystkim przez zabawę i zajęcia z dzieckiem.

Zabawy te powinny kolejno dotyczyć:

•  rozpoznawania i nazywania emocji własnych i u innych osób,

•  wpływu emocji na własne zachowanie i na relacje z innymi,

•  rozpoznawania swoich mocnych i słabych stron,

•  znajomości własnych praw,

•  analizy zachowania  pod wpływem  emocji, przewidywania jego konsekwencji i próby jego  kontrolowania,   np.   rozładowania złości, panowanie nad gniewem,

•  rozwiązywania problemów i konfliktów własnych oraz w grupie,

•   rozwijania komunikacji i współdziałania z innymi,

•  kształcenia empatii.

Propozycje zabaw i zajęć w domu

Czas spędzony z dzieckiem w gronie rodziny warto wykorzystać na zabawy, które pomogą we wspólnym przeżywaniu i nazywaniu emocji oraz będą rozwijać i podtrzymywać bezwarunkową miłość i akceptację swojego dziecka.

1.  Prezenty pod choinkę. Rodzice rozmawiają z dziećmi na temat prezentu, o którym marzą. Prezentem nie może być rzecz materialna, ale emocje, uczucia, zachowania, np. Najbardziej chciałabym, aby ktoś mnie przytulił, opowie­dział wesołą historię, połachotał mnie…

2.  Lustro. Dziecko stoi naprzeciwko rodzica, któ­ry jest lustrem. Dziecko pokazuje różne miny wyrażające emocje, rodzic próbuje je dokład­nie powtórzyć. Potem następuje zamiana ról.

3.  Czary-mary. Dziecko rysuje na kartce sytu­ację, osobę, której się boi, np. ducha. Dorosły jest czarodziejem, który zmienia rysunek w taki sposób, żeby zmniejszyć strach dziecka, n p. rysuje klatkę dla ducha.

4.  Rodzinny album. Podczas wspólnego ogląda­nia fotografii rodzice wraz z dzieckiem skupiają się na emocjach osób na zdjęciach, rodzice przypominają  sobie  chwile  z  dzieciństwa i opowiadają o swoich przeżyciach.

5.  Worek z prezentami. Dorosły udaje, że niesie ciężki worek. Wyjaśnia, że są w nim skarby. Następnie razem z dzieckiem udają, że szuka­ją w worku swojego skarbu, wyjaśniają, co znaleźli i do czego ten skarb (przedmiot) bę­dzie potrzebny.

6.  Zapachy.  Rodzice  z  wybranych   artykułów żywnościowych   tworzą  zapachowe  zagadki (np. nasączają waciki sokiem z cytryny, poma­rańczy, olejkami do ciasta, wsypują do kubka suszone zioła). Dziecko wybiera zapach, który najbardziej mu się podoba i próbuje naryso­wać  swoje   myśli   i  wspomnienia  związane z wybranym zapachem. Następnie zapach wy­bierają rodzice i oni wykonują rysunek.

7.  Historia o Świętym Mikołaju. Rodzice wraz z dzieckiem tworzą  historię o Mikołaju   … Święty Mikołaj od rana był bardzo smutny, bo…  (dziecko kończy zdanie, np. n/e spad/ śnieg). Dorosły – Mikołaj zastanawiał się, jak rozwiezie prezenty i poszedł po pomoc do … Długość historii zależy od inwencji uczestni­ków zabawy.

8.  Bombka marzeń.  Na papierowych kółkach (bombkach) rodzice i dzieci rysują swoje naj­większe marzenia. Ozdabiają nimi choinkę.

9.  Zamiana na jeden dzień. W tej zabawie jedno z rodziców zamienia się z dzieckiem

rolami. Na zakończenie rozmawiają o swo­ich odczuciach.

10. Kocham Cię, gdy … Codziennie przed snem rodzice wypowiadają zdanie – Kocham Cię, gdy…? i następnie podają trzy powody. Po­tem przychodzi kolej na dziecko. Wszyscy starają się szukać nowych odpowiedzi, co wymaga przypominania sobie różnych szcze­gółów z całego dnia.

Rola nauczyciela w edukacji emocjonalnej przedszkolaków

Wszystkie zadania, wpływające na rozwój emocjonalny i wychowanie dzieci, zawarte w podstawie programowej zaleca się realizować przede wszystkim w sytuacjach życia codziennego grupy i w czasie różnorodnych zabaw. Udział dzieci w zabawie pozwoli im na głębokie przeżywanie i oswajanie się z emocjami, rozwiązywanie problemów, nabieranie zaufania do siebie i wiary we własne siły, a zdobyte tą droga umiejętności oraz wiedza będą bardziej zrozumiałe i trwałe.

Nauczyciel jest dla przedszkolaka wzorem wartości, które reprezentuje swoją postawą i zachowaniem. Jego zadanie polega na wspieraniu rozwoju dziecka. Jeśli sam nie daje sobie rady z własnymi emocjami, nie będzie dla wychowanków wiarygodny i nie zdobędzie ich zaufania. Szczególnie istotne jest, aby nauczyciele potrafili świadomie dostrzegać i rozumieć swoje emocje, zanim zaczną pracować nad. uczuciami dzieci.

W trakcie zabaw i zajęć nauczyciel powinien wypowiadać się na temat swoich przeżyć i emocji. Dzieląc się swoimi myślami, uczuciami przyczyni się do stworzenia w grupie atmosfery zaufania i otwartości. Komunikacja otwarta, umiejętności negocjacyjne i mediacyjne, spokój, poczucie humoru są niezbędnymi umiejętno­ściami nauczyciela. Nauczyciel powinien zacho­wać dystans i rozwagę w ocenianiu umiejętności i poziomu osiągnięć dzieci i w żadnym wypadku nie krytykować ich emocji, nastro­jów, a spróbować znaleźć przyczyny, które je wywołały i pomóc dziecku w rozwiązywaniu jego problemów.

Każdy przedszkolak w grupie powinien czuć się doceniany, dlatego rolą nauczyciela jest odna­lezienie pozytywnych wartości czy aspektów działania dziecka. Nie znaczy to, że nauczyciel ma ciągle chwalić wychowanka. Ważne jest, by dostrzegał wysiłki dziecka, pomysły, dodawał mu odwagi. Często wystarczy uśmiech, przyjazne spojrzenie, odpowiedni ton głosu, skinie­nie głową, by dziecko poczuło się zauważone i docenione. Nauczyciel musi umieć słuchać oraz uważnie obserwować, być otwartym i ela­stycznym na potrzeby dzieci. Szczególnej roz­wagi wymaga od nauczyciela zachowanie się w sytuacjach trudnych, drażliwych, wywołują­cych silne emocje. Przy rozwiązywaniu konfliktów zadaniem nauczyciela będzie czuwanie nad przestrzeganiem wypracowanych przez grupę norm i zasad.

Propozycje zabaw i zajęć

Proponowane zabawy nie określają wieku uczestników. To nauczyciel wybiera odpowiednie zabawy, z uwzględnieniem poziomu rozwoju poznawczego i językowego dzieci.

MOJE EMOCJE

•  Moje zdjęcia

Oglądanie swoich zdjęć z różnych okresów życia i rozpoznawanie emocji na podstawie mowy ciała, omawianie przeżyć związanych z oglądaniem siebie.

•  Malowanie emocji

Dziecko wybiera dowolną technikę i rodzaj papieru i tworzy obrazek przedstawiający wybraną przez siebie emocję.

•  Księga emocji

Z wykonanych obrazków, przedstawiających różne emocje, dzieci składają książkę, nauczyciel zapisuje na obrazkach słowa, którymi dziecko określa swoje emocje.

•  Instrumenty

Dziecko wybiera instrumenty, których brzmienie koreluje z przeżywaną emocją, dostosowuje głośność gry do siły emocji.

•  Mapa emocji

Na odrysowanej sylwetce swojego ciała dziec­ko zaznacza w umowny sposób miejsca odczuwania np. radości, złości, smutku, strachu.. i wyjaśnia fizyczne objawy tych emocji.

•  Symbole emocji

Dziecko rysuje symbol wybranej emocji i objaśnia jego znaczenie, np. Pożar to złość, bo szybko wybucha, wszystko nisz­czy, ale można go ugasić.

•  Słownik emocji

Dzieci wymyślają różne nazwy na określe­nie wybranych emocji

EMOCJE INNYCH OSÓB

•  Mowa ciała

Dziecko losuje kartkę ze słowem oznacza­jącym daną emocję. Bez użycia mowy pokazuje tę emocję, a grupa próbuje odgad­nąć, jaka emocja jest przedstawiana.

•  Pojedynek

W parach dzieci mierzą swoje siły, np. po­przez przepychanie się plecami, naciskanie na dłonie, trzymanie w uścisku. Opowiadają jak się czuły, gdy wygrały i gdy były po­konane. Konieczna jest zmiana ról.

•  O kim myślę?

Dziecko bez wskazywania wybiera rówieśnika z grupy, którego opisuje słowami, np. Myślę o kimś, kto ładnie śpiewa, ma zielone oczy i jest wesoły. Pozostałe dzieci zgadują o kogo chodzi.

•  Zgadula

Dzieci przynoszą swoje zdjęcia z okresu niemowlęctwa, które układają wizerun­kiem do blatu stołu. Następnie kolejno losują jedno zdjęcie i próbują odgadnąć, kogo przedstawia.

KONTROLOWANIE WŁASNYCH EMOCJI

•  Mur

Dziecko buduje mur z dużych klocków-cegieł, który w dowolny sposób burzy w celu rozładowania złości w sposób bezpieczny dla siebie i innych.

•  Balon złości

Nauczyciel umawia się z dzieckiem, że po­wietrze, które wdmuchuje do balonu jest wy­braną negatywną emocją. Dziecko zastanawia się nad sposobem pokonania tej emocji w sposób dla niego odpowiedni np. poprzez powolne wypuszczanie powietrza, przekłucie balonu, uderzanie nim, ściskanie itp.

•  Kącik emocji

Dzieci wybierają w sali kącik i urządzają go według własnego pomysłu. Gromadzą w nim przedmioty ułatwiające im panowa­nie nad emocjami, np. poduszki, przytulanki, kredki, papier, gazety, radio i pły­ty CD z muzyką różnego rodzaju. Wspólnie ustalają zasady korzystania z kącika.

SAMOOCENA

•  Zwierzęta

Dziecko w myślach przeobraża się w wybrane zwierzę i wyjaśnia swój wybór, np. Jestem ptakiem, bo z góry wszystko widzę, jestem szybki, nikt mnie nie złapie.

•  Jestem dumny

Dziecko (także nauczyciel) staje na krzesełku przed grupą i uzupełnia zdanie, np. Jestem dumny z tego, że zjadłem zupę mlecz­ną, umiem zawiązać sznurowadła….

•  Moje ciało

Dziecko opowiada o tym, co potrafi jego wy­brana część ciała np. Moja dłoń potrafi zwinąć się w pięść, umie gładzić, rysować, wycinać, pstrykać, uderzać, grać na bębenku…

•  Jestem, potrafię, mam…

Dziecko uzupełnia zdanie (mogą mu po­móc rówieśnicy), np. Jestem wesołym Tomkiem, potrafię szybko biegać, mam niebieskie oczy…

•  Na ratunek

Przedszkolak stoi pośrodku kręgu utworzonego przez siedzące dzieci i woła – Ratunku – zabłądziłem w lesie. Dzieci pytają – Kto ma cię uratować?. Przedszkolak odpowiada – n p. Ten, kto ma niebieskie oczy, lub ten, kto potrafi ładnie rysować…. Dzieci, które spełniają dane warunki zdejmują kolegę z krzesła. Następuje zmiana ról.

•  Indiańskie imię

Dziecko wymyśla dla siebie imię, które cha­rakteryzuje jego zachowanie, osiągnięcia, np. Szybki koń, Wesoły promyk, Smutny bizon. Imiona powinny być zmieniane w mia­rę zdobywania przez dzieci nowych umiejęt­ności i zmiany spostrzegania siebie samego.

SAMODZIELNE ROZWIĄZYWANIE KONFLIKTÓW

•  Odmowa

Dzieci opowiadają prawdziwe historie o sytuacji, w której ktoś je do czegoś nama­wiał, np. Piotrek namawiał mnie, żebym zniszczył rysunek Marka. Jeśli dziecko chce, to nauczycielka zachęca je do powiedzenia, czy się zgodziło, czy nie, dlaczego tak postąpiło i jak się przy tym czuło.

•  Mówię – NIE

Dzieci odgrywają scenki przedstawiające sytuacje wymagające odmowy i ćwiczą różne sposoby jej zakończenia.

ODPOWIEDZIALNOŚĆ OSOBISTA

•  Dyżurny

Dziecko podejmuje obowiązki dyżurnego, np. opieka nad kącikiem książki. Wyjaśnia innym na czym polegają jego obowiązki. Po zakończeniu dyżuru opowiada, co sprawiło mu kłopot, co się udało, co wg niego trzeba zmienić.

·      Pomagam w domu

Dziecko wybiera rodzaj pomocy, którą w określonym czasie (np. przez 3 dni) będzie wykonywało w domu (np. wycieranie kurzu z szafek). Nauczycielka lub rodzice spisują z dzieckiem kontrakt (najlepiej za pomocą symboli). Po upływie określonego czasu dziecko oraz domownicy oceniają wykonanie kontraktu.

ROZWIĄZYWANIE KONFLIKTÓW

•  Telefon

W parach dzieci odgrywają scenki rozmo­wy telefonicznej; w trakcie której jedno z nich pełni rolę osoby dorosłej, która jest np. bardzo smutna, zdenerwowana, przestraszona… Po skończonej rozmowie następuje zmiana ról.

•  Pary

Bez użycia słów dzieci pokazują różne emocje, n p. boją się, kłócą, a następnie pró­bują się pocieszyć, rozweselić, pogodzić.

•  Zmartwienia małe i duże

Dzieci opowiadają o swoich zmartwieniach, lękach i zastanawiają się, jakie zmartwienia mają dorośli, czego się boją. Nauczyciel zapisuje odpowiedzi w dwóch kolumnach, następnie kieruje dyskusją w taki sposób, by przedszkolaki uświadomiły sobie, że wszystkie troski i lęki są tak samo ważne dla osób, które je przeżywają.

•  Na pomoc

Dziecko wymyśla lub opowiada prawdziwą historyjkę dotyczącą sytuacji, która wymaga udzielenia pomocy, np. Jestem w ciemnym pokoju i słyszę jak coś trzeszczy…. Po­zostałe przedszkolaki zastanawiają się,

w jaki sposób mogą pomóc koledze, np. Zapal światło, zawołaj mamę …

EMPATIA

•  Obraz emocji

Ze znalezionych w różnych czasopismach, gazetach zdjęć, rysunków dzieci tworzą grupowy obraz wybranych emocji. Wyjaśniają swoje kryteria wyboru.

•  Pomnik emocji

W grupach dzieci wspólnie tworzą z siebie pomnik, np. radości, złości, gniewu. Pozostałe dzieci odgadują, jaką emocję przed­stawia pomnik, wyjaśniają, po czym to poznały, jakich by dokonały zmian. Można- też wybrać rzeźbiarza – dziecko, które będzie poprawiało pomnik tak, żeby np. przemienić pomnik smutku w pomnik radości.

•  Jesteś w porządku…

Dzieci wypowiadają krytyczne uwagi na te­mat wybranej osoby, zawsze zaczynając od stwierdzenia -Jesteś w porządku, ale dener­wuje mnie u ciebie… Dziecko, do którego skierowana jest wypowiedź, nie może się usprawiedliwiać, lecz za każdym razem odpowiada – Dziękuję, że mi to powiedziałeś.

•  Plakat przyjaźni

Dzieci tworzą plakat o przyjaźni, nauczycielka zapisuje podane hasła, np. Razem jest weselej.

•  Podaj trzy rzeczy

Dzieci w grupie szukają odpowiedzi na py­tania nauczyciela, np. Podaj trzy rzeczy, które wszyscy z waszej grupy lubią, nie lubią, które was denerwują…

NORMY ZACHOWANIA

•  Znaki na papierowych kołach

Dzieci w sposób symboliczny przedstawiają zasady zachowania, które wspólnie wypracowały. Znaki wywieszone są w sali i przypominają dzieciom o ich przestrzeganiu.

•  Wolno – nie wolno

Nauczyciel opowiada historyjki z życia grupy w taki sposób, żeby dzieci nie skojarzyły przedstawionych wydarzeń z określonymi przedszkolakami. Następnie wszyscy zastanawiają się dlaczego doszło do danej sytuacji. Nauczycielka tak kieruje rozmową, żeby dzieci określiły, co wolno, czego nie wolno robić w przedszkolu i dlaczego.

PRAWA DZIECKA

•  Niepełnosprawność

Nauczyciel kieruje rozmową na temat osób niepełnosprawnych, a następnie dzieci wciela­ją się w rolę osoby, która jest np. niewidoma, głuchoniema, bez ręki… Następnie przedszko­laki opisują swoje odczucia i zastanawiają się, jak mogą pomóc osobom niepełnosprawnym.

•  Niespodzianka

Dzieci przygotowują niespodziankę dla chorego kolegi, np. wspólną pracę.

•  Jestem…

Nauczyciel odgrywa rolę policjanta odnajdu­jącego zaginione dzieci, które kolejno podają swoje imię, nazwisko, adres, obywatelstwo.

KOMUNIKACJA

•  Przepowiednia

Dzieci losują kartki z pytaniami, na które można jednoznacznie odpowiedzieć tak, lub nie, n p. Czy lubisz psy? Przedszkolaki szeptem udzielają odpowiedzi nauczycielce, a pozostałe dzieci przewidują jaka bę­dzie odpowiedź. Następnie porównujemy rzeczywistą i przewidywaną odpowiedź.

•  Za i przeciw

Wybrana kwestia sporna dotycząca grupy zostaje omówiona w dwóch podgrupach. Jedna poszukuje argumentów – za, druga -przeciw. W obu grupach osoba dorosła zapisuje wypowiedzi dzieci. Na koniec grupy się spotykają, a dorośli odczytują argumenty i wszyscy próbują rozwiązać problem.

WSPÓŁDZIAŁANIE

•  Nasza rzeźba

Z przygotowanych materiałów (np. surow­ców wtórnych) dzieci tworzą rzeźbę i nadają jej nazwę. Nauczycielka wykonuje przedszkolakom zdjęcie przy rzeźbie.

•  Razem

W parach dzieci trzymają za końce laski gim­nastycznej i nie wypuszczając jej z ręki wy­konują różne zadania, np. przechodzą przez przeszkody. Ćwiczenie można utrudnić zachęcając do współpracy czwórkę dzieci.

•  Robot

W parach jedno dziecko jest robotem, a drugie nim steruje przez dotykanie głowy (chodzenie do przodu), ramion (skręty), ple­ców (chodzenie do tyłu), nosa (włącznik).

•  Rekin

Dzieci siedzą w kole, trzymają napiętą chus­tę animacyjną, pod którą ukryło się jedno z nich – rekin. Kilkoro dzieci stoi za kołem pełniąc rolę ratowników. Rekin wciąga dzieci za nogi pod chustę, a ratownicy starają się do tego nie dopuścić. Dzieci złapane przez rekina stają się rekinami.

Zasady prowadzenia zabaw

Liczba, czas trwania zabaw i zajęć zależą od potrzeb, motywacji, umiejętności dzieci i ich możliwości. Zabawy i zajęcia należy przerwać, gdy zauważymy u dzieci objawy zmęczenia, znużenia, braku zainteresowania. Zawsze można wrócić do omawianych zagadnień, ale przedtem warto zastanowić się nad przyczynami zachowania dzieci i zmienić, udoskonalić zabawę. Jednocześnie należy pamiętać, że jednorazowe przeprowadzenie danej zabawy nie spowoduje od razu osiągnięcia pożądanych efektów. Ważna jest przede wszystkim systematyczność i stopniowa­nie trudności.

Warto zadbać o to, żeby wszystkie dzieci miały możliwość wzięcia udziału w zabawie, wypowiedzenia się. Należy przy tym uszano­wać postawę dzieci, które nie biorą udziału w zajęciach i pozwolić im na ich obserwację.

Na zakończenie zabaw i zajęć wskazane jest poznanie opinii dzieci, wyciągnięcie przez nie wniosków. Przedszkolaki powinny mieć okazję do wyrażenia swoich doświadczeń i emocji występujących w trakcie zajęć. Po podsumowaniu dobrze jest przeprowadzić zabawy relaksujące.

Chociaż organizacja zabaw i zajęć z zakresu edukacji emocjonalnej oraz ich tematyka nie są łatwe, to warto podjąć wysiłek ich prowadzenia. Inteligencja emocjonalna nie jest przecież cechą wrodzoną.

Ewa Skwarka [w:] Wychowanie w Przedszkolu, nr 5/2010, 11/2009.

Bibliografia:

1.            Heike Baum H., Małe dzieci – duże uczucia, Wydawnic­two Jedność, Kielce, 2002.

                  2.            Daniel Goleman, Inteligencja emocjonalna, Media Ro­dzina, Poznań, 1997.

                  3.            Denise Chapman Weston, Mark S. Weston, Co dzień mądrzejsze. 365 gier i zabaw kształtujących charakter, wra­żliwość i inteligencję emocjonalną dziecka, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa, 2000.

                  4.            Keith Oatley, Jennifer M. Jenkins, Zrozumieć emocje, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2003.

                  5.            Grażyna Tallar, ABC inteligencji emocjonalnej w praktyce, Warszawa 2002, Wydawnictwo Studio EMKA.

6. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz. U. z 2009 r. Nr 4, póz. 1 7).

——————

1. Daniel Coleman, Inteligencja emocjonalna, 1997.

2. Joseph LeDoux, Mózg emocjonalny, 2000.

3. Keth Oatley, Jennifer M.Jenkins, Zrozumieć emocje, 2003.

4. Daniel Coleman, Inteligencja emocjonalna, 1997.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.